Ако сте поминале бессони ноќи борејќи се со дисконтните стапки според МСФИ 16, не сте сами. Колку пати само сте гледале во непрегледни ексел табели, прашувајќи се: “Дали го правиме ова правилно?” Добрата вест? Го поставувате вистинско прашања. Предизвик? Нема универзален одговор.
Дозволете заједно да ги одговориме прашањате поврзани со дисконта стапка, со цел да ги осветлиме сите нејаснотии.
Зошто дисконтната стапка е толку важна?
Замислете ја дисконтната стапка како финансиско срцево отчукување на вашето сметководство за лизинг. Таа ги трансформира идните плаќања за лизинг во сегашните вредност, директно влијаејќи на вашиот биланс на состојба, вашите коефициенти и, на крајот, на тоа како засегнатите страни ја гледаат финансиската состојба на вашата компанија.
Разлика од само неколку процентни поени може значително да влијае на износите признати во вашите финансиски извештаи. За компаниите со значителни портфолија за лизинг, не зборуваме за мали прилагодувања – зборуваме за материјални разлики што одбори за ревизија и надворешните ревизори внимателно ќе ги испитаат.
Двете дисконтни стапки: Разбирање на можни решенија
МСФИ 16 ви нуди хиерархија за одредување на дисконтната стапка и важно е да ги разберете двете опции:
Опција 1: Дисконтна стапка имплицитна во договорот за лизинг
Дисконтна стапка имплицитна во договорот за лизинг е дефинирана како каматна стапка што овозможува сегашната вредност на плаќањата за лизинг и негарантираната преостаната вредност да бидат еднакви на збирот од фер вредноста на основното средство и сите почетни директни трошоци на давател на лизинг.
Тука е и замката: оваа стапка ги одразува економските аспекти на даватели на лизинг – нивните трошоци, нивните маржи на профит, нивниот поглед на преостанатата вредност на средството. Како корисник на лизинг, обично нема да имате пристап до овие информации освен ако вашиот давател на лизинг не е невообичаено транспарентен.
Пример од пракса: Замислете дека изнајмувате канцелариска опрема во вредност од 100,000 евра. За да ја пресметате имплицитната стапка, ќе треба да знаете:
- Куповната цена на закуподавачот (можеби добиле попуст за количина за кој не знаете)
- Нивните почетни трошоци за воспоставување на договорот за закуп
- Колку очекуваат да вреди опремата за 5 години
- Нивната посакувана маржа на профит
Го гледате проблемот? Повеќето даватели на лизинг ги чуваат овие информации внимателно. Затоа, во пракса, повеќето корисници на лизинг на крајот ја користат втората опција.
Што навистина значи “лесно определливо”?
Тука имаме критична проценка што е многу важна за сите финансиски тимови: ако треба да ангажирате експерти за вреднување или да вклучите значајни проценки и претпоставки за да ја одредите имплицитната стапка, таа не е “лесно определлива”. Прагот е висок – ако определуваање на стапката бара значителна работа, комплексно моделирање или експертска проценка, тоа Ви укажуве дека треба да го користите инкрементална стапка.
Некои компании трошат значителни суми на консултанти за да пресметаат имплицитна стапка, само за да на крај ревизорите да оспорат дали таа навистина била “лесно” определлива. Заштедете си ја главоболката: освен ако информациите не се јасни и достапни, преминете на вашата инкрементална стапка за позајмување.
Што навистина значи “лесно определливо”?
Тука имаме критична проценка што е многу важна за сите финансиски тимови: ако треба да ангажирате експерти за вреднување или да вклучите значајни проценки и претпоставки за да ја одредите имплицитната стапка, таа не е “лесно определлива”. Прагот е висок – ако определуваање на стапката бара значителна работа, комплексно моделирање или експертска проценка, тоа Ви укажуве дека треба да го користите инкрементална стапка.
Некои компании трошат значителни суми на консултанти за да пресметаат имплицитна стапка, само за да на крај ревизорите да оспорат дали таа навистина била “лесно” определлива. Заштедете си ја главоболката: освен ако информациите не се јасни и достапни, преминете на вашата инкрементална стапка за позајмување.
Дополнителна логичка проверка
Ако вашата пресметка на имплицитната стапка произведува негативен број или стапка што нема економска смисла – ова ви кажува дека имплицитната стапка не е соодветна. Кога математиката нема смисла, користете ја логиката – и инкрементална стапка.
Опција 2: Вашата инкрементална стапка на задолжување (IBR)
Инкременталната стапка на задолжување е дефинирана како каматна стапка што корисник на лизинг би морал да ја плати за да позајми средства потребни да се купи средство, со слична вредност, сличен рок и слично обезбедување/колатерал, во слично економско опкружување. Предлога реченица.
Дозволете ми да го објаснам ова на едноставен јазик: Ако не можете да го изнајмите ова средство и мора да позајмите пари за да го купите, која каматна стапка би ви ја наплатила вашата банка?
Одредување на вашата инкрементална стапка на задолжување: Пет клучни фактори
Инкременталната стапка на задолжување го одразува кредитниот ризик на корисникот на лизинг, рокот на лизингот, природата и квалитетот на колатералот, позајмениот износ и економската средина во која се случува трансакцијата.
Да погледнеме подетално секој фактор со практични аспекти:
Вашиот кредитен рејтинг
Кредитната способност на вашата компанија е фундаментална. За лизинзи склучени од различни субјекти во рамките на групата, нивните инкрементални кредитни распони ќе треба да се земат предвид. Подружница со послаб биланс на состојба треба да користи повисока стапка од матичната компанија, дури и ако тие изнајмуваат слични средства.
Практичен совет: Не претпоставувајте дека сите ваши договори за закуп можат да користат ист кредитен распон. Ако сте мултинационална компанија со операции во различни земји, вашата германска подружница веројатно се соочува со различни трошоци за позајмување од вашиот македонски субјект.
Рок на закуп
Тригодишен закуп за канцелариски простор треба да користи различна стапка од 20-годишниот закуп за магацин. Подолгите рокови обично значат повисоки стапки поради зголемена неизвесност.
Природата и квалитетот на обезбедувањето/колатерал
Важно е да се напомене дека корисникот на лизинг треба да ја утврди стапка на задолжување за средството со право на користење, а не за основното физичко средство. Ова е суптилно, но клучно.
Пример: Да речеме дека изнајмувате зграда. Ако ја купувате, можеби ќе го финансирате купувањето 80% преку обезбедена хипотека, а 20% преку необезбедено задолжување со повисока стапка. Корисникот на лзинг треба да ја користи стапката по која би финансирал 100% од цената на средството со право на користење, пресметана како (80% × стапка на обезбедено позајмување) + (20% × стапка на необезбедено позајмување). Ова е вашата мешана стапка.
Износ
Поголемите заеми честопати доаѓаат со подобри стапки поради економиите на обем. Финансирање од 10 милиони евра може да има подобра стапка од финансирање од 100.000 евра.
Економско опкружување
Размислете за валутата, земјата и времето. Лизинг на опрема во евра во Германија носи различни импликации врз каматните стапки од лизингот во турска лира во Истанбул или лизингот во денари во Македонија.
Два пристапа за пресметување на IBR
Постојат два можни пристапи: пристап од горе надолу, кој започнува со стапка специфична за вашата компанија, како што е тренитно банкарско задолжување, и пристап од долу нагоре, кој започнува со стапка без ризик.
Пристап од горе надолу (најчест)
Започнете со познати стапки што вашата компанија всушност ги плаќа:
- Земете вашиот постоечки заем (нпр, 5% на 5 годишен заем)
- Прилагодете за разлики во рочност (додајте или одземете за дологорочен/краткорочен лизинг)
- Прилагодете за разлики во колатералот (заем може да има различито обезбедување)
- Прилагодете за валути и географско подрачје/држава доколку е потребно.
Пример: Вашата компанија има 5-годишен заем од 4,5%. Дополнителни имате годишен закуп на опрема во истата валута. Вашата 3-годишна каматна стапка за задолжување веројатно би била малку пониска, можеби 4,2%, бидејќи краткорочниот долг обично налага пониски стапки.
Пристап од долу нагоре
- Започнете со каматна стапка без ризик (државни обврзници со рок на доспеаност колку што е и рокот на лизинг)
- Прилагодете за кредитна способност (врз основа на вашиот кредитен рејтинг)
- Прилагодете за специфични карактеристики на конкретниот лизинг.
Овој пристап добро функционира за компании со ограничени долгови или за оние што работат во повеќе јурисдикции.
Вообичаени стапици што треба да се избегнуваат
Не го користете вашиот пондериран просечен трошок на капиталот (WACC)
Користењето на вашиот пондериран просечен трошок на капиталот обично ќе биде несоодветно бидејќи тој ги зема предвид финансирањето со долг и капитал и не е специфично за лизинг. WACC ги вклучува трошоците за капитал – додека лизнигот е обврска слична на долг. Тие се фундаментално различни. Оваа грешка е многу честа во финансиски извештаи и билансите.
Не користете иста каматна стапка за сè
Инкременталната каматна стапка за задолжување не е специфична само за корисникот на закуп, туку и за основното средство, и тоа е причината зошто не можете да ја користите истата инкрементална каматна стапка за задолжување за сите ваши договори за закуп.
Вистински сценарио: Производствена компанија со која работев првично користеше единствена стапка од 5% за сите договори за закуп. Нивните ревизори се спротивставија. 15-годишните договори за закуп на имот на компанијата бараат различна стапка од нивните 3-годишни договори за закуп на ИТ опрема. На крајот, тие го сегментираа своето портфолио во ценовни опсези: 3,8% за краткорочна опрема, 4,5% за среднорочни возила и 5,5% за долгорочен имот.
Не ги мешајте стапките на закупецот и закуподавачот
Еднаш ја прегледував пресметката на еден клиент каде што тие пресметаа внатрешна стапка на поврат од нивните плаќања за закуп и ја нарекоа “имплицитна стапка”. Ревизорите беа во право што ја одбија внатрешната стапка на поврат на закупот како каматна стапка имплицитна во закупот, бидејќи тоа беше стапка на корисникот на лизинг, а не на давателот. Имплицитната стапка мора да ја одразува економијата на давател на лизинг, а не вашата.
Практични олеснувања: Ваше тајно оружје
МСФИ 16 овозможува олеснувања и исклучоци:
Портфолио пристап: Како практично олеснување, ентитетот може да примени го стандардот на портфолио од лизинзи со слични карактеристики ако се очекува ефектите да не се разликуваат суштински од примената на стандардот на поединечни лизинзи.
Што значи ова за вас? Можете да групирате слични лизинзи и да примените иста дисконтна стапка на целата група.
- Лизинг на целосна канцелариска опрема со рок од 3-5 години : 4.2%
- Лизинг на возила со рок од 5-10 години: 4.8%
- Лизинг на имовина со рок од 10-20 години: 5.5%
Ова заштедува огромно време без да се жртвува точноста.
Пристап чекор по чекор
Еве како предлагам да го направите ова:
Чекор 1: Направете попис на сите вашите лизинзи и групирајте ги според:
- Тип на имовина (недвижности, возила, опрема, ИТ)
- Географска локација
- Рок на доспеаност
- Валута
Чекор 2: Ангажирајте го вашиот тим за финансии. Тие се вашите најдобри пријатели во овој процес. Тие ги разбираат вашите стапки на позајмување, кредитните распони и можат да пристапат до пазарните податоци.
Чекор 3: Воспоставете ги вашите криви на каматни стапки. Постојните податоци што се користат за пресметување на IBR ќе треба да се ажурираат најмалку еднаш годишно и во случај на значителна промена на кредитната способност на компанијата или подружницата, вклучително и промена на кредитниот рејтинг.
Изградете рамка што можете редовно да ја ажурирате. Размислете за:
- Краткорочен лизинг (1-3 години): X%
- Среднорочен лизинг (3-7 години): Y%
- Долгорочен лизинг (7+ години): Z%
Чекор 4: Документирајте ја вашата методологија. Вашите ревизори ќе ви бидат благодарни. Создадете јасен документ за политиката што објаснува:
- Вашиот пристап (одгоре на долу или од долу на горе)
- Дали сте ја одредиле секоја компонента на дисконтна стапла
- Зошто сте групирале некои лизинг договори заедно
- Колку често ќе ги ажурирате стапките.
Чекор 5: Имплементирајте и следете. МСФИ 16 наведува дека обврските за лизинг треба да се пресметаат повторно ако има промена во индексот или стапката што се користи за пресметување на плаќањата за лизинг, и ако повторната пресметка се случува затоа што се промениле флуктуирачките каматни стапки, корисникот на лизингот треба да користи ревидирана дисконтна стапка врз основа на новите каматни стапки.
Задолжително направете го повторно оценување на стапки кога:
- Нови договори се потпишани
- Каматни стапки се менуваат значајно
- Вашиот кредитен рејтинг се менува
- Влегувате на новиот пазар
Размислувања за транзиција
Доколку сè уште преминувате на МСФИ 16 запомнете: За субјектите што го избираат изменетиот ретроспективен пристап, корисниците на лизинг се должни да ја утврдат обврската за лизинг и средството со право на користење користејќи ја инкременталната стапка за задолжување на датумот на првичната примена.
Ова значи дека ја користите стапката од датумот на транзиција за сите постоечки договори за лизинг, а не стапката кога првично започнал секој договор за лизинг. Ова значително ја поедноставува транзицијата.
Суштински заклучоци
Одредувањето на дисконтната стапка според МСФИ 16 бара проценка, но не мора да биде мачна. Започнете со она што го знаете – вашите вистински стапки за задолжување – и методично прилагодете се за специфичните карактеристики на секој договор за лизинг.
Запомнете: совршенството не е целта. Разумна, одбранлива, добро документирана проценка е.
Вашите ревизори не очекуваат од вас да ја одредите стапката на повеќе децимални места. Тие бараат логичен пристап што ја одразува економската реалност на вашата компанија. Изградете ја вашата методологија, документирајте ја јасно и ажурирајте ја редовно.
И еве го мојот последен совет: вклучете ги вашите ревизори рано. Краток разговор пред да го финализирате вашиот пристап може да ви заштеди недели преработка подоцна.
На крајот на краиштата дисконтната стапка може да биде комплексна, но со вистинската рамка, таа станува само уште еден елемент од вашиот процес на сметководство за лизинг.
Доколку сакате да ја проверите вашата пресметка на дисконтовање преземете ја нашата бесплатна – МСФИ 16 Пресметка на дисконтовање.
Со какви предизвици се соочивте при одредувањето на дисконтните стапки? Слободно споделете ги вашите искуства – сите учиме заедно во овој свет по МСФИ 16.
