Доколку работите во финансии или сметководство, веројатно сте слушнале за МСФИ 16 и неговото значајно влијание врз финансиското известување. Без разлика дали сте сметководител кој подготвува завршна сметка, ревизор кој ги прегледува финансиски извештаи или финансиски директор кој се обидува да ги разбере импликациите на бизнисот, овој стандард фундаментално го промени начинот на кој ги евидентираме лизинзите. Ајде да видиме што е МСФИ 16, зошто е важен и како влијае на нашата секојдневна работа.
Основниот концепт
МСФИ 16 „Лизинг“ е сметководствен стандард кој го регулира начинот на кој компаниите ги препознаваат, мерат, презентираат и објавуваат трансакциите поврзани со закуп во своите финансиски извештаи. Стандардот стапи на сила за периоди што започнуваат на или по 1 јануари 2019 година и го замени претходниот сметководствен стандард за лизинг, МСС 17.
Фундаменталниот принцип зад МСФИ 16 е едноставен: најголем дел од лизинг договори се признаваат во билансот на состојба. Ова значи дека кога компанијата зема под закуп средство – без разлика дали станува збор за канцелариски простор, опрема, возила или друг имот – и средство со право на користење и обврската за плаќање за него треба да бидат презентирани во финансиските извештаи.
Што е сменето во однос на МСС 17?
Според стариот стандард (МСС 17), сметководството на лизинг беше сосема поинакво. Компаниите го класифицираа лизинг како:
- Финансиски лизинг: што се третира како купување, со средства и обврски евидентирани во билансот на состојба.
- Оперативен лизинг: што се третира како наем, при што само трошоците за изнајмување се појавуваат во билансот на успех.
Овој систем на класификација создаде она што многумина го нарекоа „финансирање надвор од билансот “. На компанииете им беше овозможено да изнајмат значајни средства – згради, возни паркови или скапа машинерија – без да ги прикажат овие обврски видливо во своите финансиски извештаи. Иако обврските за лизинг беа објавени во белешките, тие не беа рефлектирани во клучните финансиски коефициенти на кои се потпираат инвеститорите и кредиторите.
МСФИ 16 ја елиминираше оваа разлика за корисниците на лизинг (компаниите што ги користат средствата земени под лизинг). Сега, практично сите договори за лизинг резултираат со признавање во билансот на состојба.
Новиот модел: Средства со право на користење и обврски за лизинг
Според МСФИ 16, кога компанијата склучува договор за лизинг, таа признава две главни ставки:
Средства со право на користење (ROА)
Средства со право на користење претставува правото на корисникот на лизинг да го користи основното средство за време на траењето на закупот. Средство со право на користење првично се мери по набавна вредност, што вклучува:
- Почетниот износ на обврската за лизинг
- Унапред платени надоместоци за лизинг, пред датумот на започнување на лизинг
- Почетни директни трошоци
- Проценети трошоци за реставрација (враќање во иницијална состојба по завршување на период на лизинг).
Обврски за лизинг
Обврски за лизинг претставуваат обврската на компанијата да врши идни плаќања за лизинг. Првично, се мери според сегашната вредност на неплатените надоместоци за лизинг, дисконтирани со користење на:
- Каматната стапка содржана во лизингот (доколку е лесно определлива), или
- Инкрементална каматна стапка на позајмување.
Како ова функционира во пракса
Да разгледаме еден едноставен пример. Замислете дека вашата компанија изнајмува канцелариски простор на пет години по цена од 10.000 МКД месечно, со плаќање на почетокот на секој месец.
При почетокот на закупот:
- Се пресметува сегашната вредност на сите идни плаќања за лизинг (60 плаќања од 10.000 МКД секое)
- Претпоставувајќи дисконтна стапка од 5%, ова може да биде еднакво на приближно 530.000 МКД.
- Се евидентира обврска за лизинг од 530,000 МКД
- Се евидентира средство со право на користење од 530,000 МКД (под претпоставка дека нема други почетни трошоци).
За време на закупот:
- Секој месец, се намалува обврската за лизинг за износот на плаќањето и се признава расходот за камата на преостанатиот износ.
- Се амортизира средството со право на користење во текот на периодот на лизинг (вообичајено праволиниски).
- Резултатот: вкупни трошоци се повисоки во раните години, пониски во подоцнежните години.
Практични исклучоци и поедноставувања
МСФИ 16 не е толку комплексен како што може да изгледа на почетокот. Стандардот вклучува неколку практични олеснувања:
Краткорочни договори за закуп
Лизинг со рок од 12 месеци или помалку може да биде ослободен од признавање во билансот на состојба. Компаниите можат да изберат да го евидентираат како трошок кога ќе настане, слично на стариот третман на оперативен лизинг.
Средства со ниска вредност
Лизинг на средства со ниска апсолутна вредност – како што се таблети, мал канцелариски мебел или апарати за кафе, исто така можат да бидат ослободени и да се сметаат за трошок како што настануваат.
Портфолио пристап
Компаниите можат да го применуваат стандардот на групи од слични договори за закуп, а не поединечно, што значително го намалува административната работа.
Влијание врз финансиските извештаи
Усвојувањето на МСФИ 16 има значителни ефекти врз финансиското известување:
Биланс на состојба
- Зголемување на средствата: во билансот се прикажуваат средства со право на користење, кои се во главно материјално значајни
- Обврските се зголемуваат: обврските за лизинг сега се видливи во билансот
- Промена на коефициентите на задолжување: Коефицијенти кои покажуваат однос долг/капитал се засегнати со прикажување на обврските за лизинг во билансите
- Обртен капитал: Може да биде засегнат во зависност од времето на плаќање на закупот.
Биланс на успех
- Трошоците за лизинг не се прикажуваат како претходно: корисникот на лизинг не прикажува трошоци по основ на оперативен лизинг (освен во исклучоци)
- Се појавуваат два нови трошоци: Трошоци за амортизација (за средствата со право на користење) и трошоци за камата (за обврските за лизинг)
- Промени во временскиот распоред на трошоците: Вкупните трошоци обично се плаќаат однапред во текот на периодот на закуп.
- EBITDA: Бидејќи плаќањата за закуп повеќе не се оперативни трошоци, влијението е видливо и во ЕБИТДА
Извештај за паричниот тек
- Паричните теково од оперативни активности се: Плаќањата за лизинг се поделени помеѓу оперативни (дел од каматата) и финансиски (дел од главниот дел) активности.
- Паричните текови од финансирање: Главните плаќања сега се обелоденети во паричните текови од финансирање.
На кого најмногу влијае МСФИ 16?
МСФИ 16 се однесува на сите компании што користат меѓународни сметководствени стандарди, но сепак на некои индустрии и бизнис модели има позначително влијание:
Индустрии со значително влијание:
- Малопродажба (закуп на продавници)
- Авиокомпании (лизинг на авиони)
- Испорака и логистика (лизинг на возила и опрема)
- Ресторани и угостителство (закуп на имот)
- Технолошки компании (закуп на опрема и канцелариски простор)
Бизнис модели со значително влијание:
- Компании кои претходно користеа оперативен лизинг во голема мера
- Компании кои работат на високоризични и скапи пазари на недвижности
- Организации со долгорочни обврски за закуп
- Компании со варијабилни структури на плаќање на закуп
Клучни предизвици за финансиските тимови
Имплементацијата и одржувањето на усогласеноста со МСФИ 16 се рефлектира преку неколку континуирани предизвици:
Управување со податоци
- Следење на сите договори за лизинг и нивните услови
- Управување со измени и обнови на договори за лизинг
- Пресметување на сегашните вредности и одржување на дисконтните стапки
- Мониторинг на усогласеноста со исклучоците од признавање и модификации на договори.
Системски барања
- На многу компании им е потребен нов софтвер за сметководство за лизинг
- Интеграција со постоечки ERP системи и системи за финансиско известување
- Обезбедување прикладна документација за цели на контрола и ревизија
Проценки
- Определување на условите за лизинг кога постојат опции за продолжување
- Избор на соодветни стапки
- Идентификување на вградени лизинзи во договорите за услуги
- Проценка на измените на договорот за лизинг.
Практични совети за успех
Врз основа на искуството со имплементацијата на МСФИ 16 и регулаторни барања:
- Инвестирајте во соодветни системи навреме: Рачното следење брзо станува тешко и речиси невозможно
- Воспоставете јасни политики: Документирајте го вашиот пристап кон секоја ставка каде што постои каков било степен на процена
- Обучете го вашиот тим: Осигурајте се дека персоналот ги разбира и техничките барања и практичните импликации
- Комуницирајте со засегнатите страни: Помогнете му на менаџментот да ги разбере влијанијата врз финансиските извештаи
- План за измени на договори за лизинг: измени се вообичаени во период на лзиинг и бараат внимателен сметководствен третман.
Чекор напред
МСФИ 16 не обезбедува само усогласеноста – тој обезбедува транспарентни информации средства со право на користење и обврските за лизинг. За корисниците на финансиските извештаи, оваа транспарентност овозможува подобро донесување одлуки и попрецизни споредби меѓу компаниите.
За тие што работат во финансии, совладувањето на МСФИ 16 значи разбирање и на неговите технички барања и на неговите пошироки деловни импликации. Стандардот фундаментално го промени начинот на кој размислуваме за одлуките за лизинг наспроти купување, анализата структура на средства на финансирање и толкувањето на финансиските соодноси.
Како што стандардот созрева, продолжуваме да гледаме подобрувања во пракса и континуирани упатства од поставувачите на стандарди. Одржувањето на тек со случувањата и одржувањето на ефикасни процеси за сметководство на лизинг останува од суштинско значење за квалитетот и усогласеноста со финансиското известување.
Заклучок
МСФИ 16 претставува значаен пресврт кон поголема транспарентност во сметководството на лизинг. Со вклучување на повеќето лизинг договори во билансот на состојба, тој им обезбедува на засегнатите страни појасна слика за финансиската состојба и обврските на компаниите. Иако имплементацијата бараше значителен напор, резултатот е поспоредливо и потранспарентно финансиско известување низ индустриите и компаниите.
За професионалците од областа на финансиите и сметководството, разбирањето на МСФИ 16 е од суштинско значење за точно финансиско известување и ефикасно донесување деловни одлуки. Влијанието на стандардот се протега подалеку од обичното усогласување – тој влијае на тоа како ги оценуваме деловните модели, ја проценуваме финансиската состојба и донесуваме стратешки одлуки за стекнување и користење на средства.
